Чогаадыкчы ажыл-чорудулгазы

Моторк Айыжыевич Тирчин 1965 чылдан эгелеп журналистика ажылын сонуургап база хүннүӊ чугула айтырыгларыныӊ дугайында материалдарны солуннарга парладып эгелээн.

Моторк Айыжыевич Тирчин прозачы, шүлүкчү кижи. Ол чогаал ажылын 1968 чылдан эгелээн. Чогаалчыныӊ бир дугаар «Оруку-Хем» деп шүлүү «Тываныӊ аныяктары» солунунга парлаттынган.

М. Тирчин 1880-1990 чылдарда кожууннуӊ чогаалчыларыныӊ болгаш чогаалга сундулугларныӊ «Тес-Хемниӊ чалгыглары» деп каттыжыышкынын удуртуп чораан. Каттыжыышкынга чогаалчылардан Б. Доюндуп, Т. Доюндуп, Ө. Чиӊмит кирип турган. Оон аӊгыда К-Э. Кудажы, Ю. Кюнзегеш, Ч. Куулар суг келгеш, чогаал бижииринге сундулуг, салым-чаяанныг кижилерни чогаалче хаара тудуп, методиктиг арга-сүмелерни берип келген. Оларга Клара Чиӊмит, Биче-оол Соян, Раиса Ламажаа, Анай-Хаак Хураган дээш өскелерни-даа хамаарыштырып болур.

1985 чылдан бээр ССРЭ-ниӊ Журналистер эвилелиниӊ кежигүнү. Ооӊ шүлүктери, чечен чугаалары «Тываныӊ аныяктары», «Шын», «Самагалдай», «Эне сөзү», «Тыва Республика» «Таӊды-Уула» солуннарынга база «Улуг-Хем» сеткүүлүнге парлаттынып эгелээн.

1992 чылдан бээр Тываныӊ Чогаалчылар эвилелиниӊ кежигүнү. Ол-ла чылын улуг хемчээлдиг «Күдээлер»деп тоожу чырыкче үнген.

Чогаалчы 40 харлыг турда, «Чиргилчин» аттыг бөлүк шүлүктери 1980 чылда «Өзүмнер» деп чыындыга чогаалчылар Николай Куулар, Лидия Иргит оларныӊ шүлүктери-биле кады чырыкче үнген.

Чогаалчыныӊ чамдык шүлүктеринге Тываныӊ алдарлыг артизи, Тес-Хемниӊ композитору Каӊ-оол Баазаӊ-оол база Галина Ховалыг бичии уругларга таарыштырган кижиниӊ сеткил-сагыжын хайныктырып келир аялгаларны бижээн. Чижээлээрге, «Самагалдай», «Тайбыӊ турда — омак», «Шагаа» «Авазы-дыр», «Хойларым» дээш оон-даа өске шүлүктеринге аялгаларны чогаатканнар.

Ынчангаш М. Тирчинниӊ ажыл-ижи тыва литературада балалбас исти арттырган дизе, частырыг турбас.