Тыва литератураның хөгжүлдезинге боттарының төлептиг үлүг – хуузун киириштирип, салым – чаяны – биле чонунга бараан бооп чораан кижилерниң бирээзи – Константин Тоюң. Ол төрээн черинге, арат чонунга сагыш – сеткилин, ынакшылын чечен сөс – биле илередип чораан.

         Бодунуң ак – көк Тывазының төөгүзүн, тыва, орус улустуң найыралын чогаалдарында алдаржыткан.

Константин Чанзанович Тоюң 1926 чылдың апрель 22 – де Бай-Тайгa кожууннуң Хөл сумузунуң девискээри Алдыы Чиңге – Даг деп кыштагга төрүттүнген.

“Төрээн Тывам” деп улуг чогаалын 1946 чылда бижээн. “Көгерим”, “Төрээн кыштаам”, “Сүт – Хөл”, “Хемнерим” деп шүлүктери авторнуң төрээн черинге ханы ынаан херечилээн. Ханы интернационалчы утка – шынарлыг, үениң байдалын чиге дамчыдып, чоннуң ажыл – ижин, келир үеге быжыг бүзүрелин “Орус акымга”, “Хемчик”, “Комсомолчу найырал” деп шүлүктеринде илереткен.

Ада – иезиниң овур – хевирин сагыш – сеткилиниң дойлуушкуну – биле “Ада –ием хайыралы”, “Караңгыдан дүнче”, “Авам, ачам алдары” деп шүлүктеринде бир янзы көөрүн оралдашкан.

К.Тоюң уругларга эвээш эвес бедик уткалыг чогаалдарны бараалгаткан. “Колхозчулар уруглары”, “Пионер Аяс”, “Оля биле Эник”, “Очур бил Чигжит” деп шүлүктери, “Күске” деп баснязы, “Самдар – оол биле Бөрү” деп тоолу авторнуң уругларның психологиязын, сонуургалдарын эки билирин херечилеп турар.

Литературада мөңге темаларның бирээзи ынакшылды К.Тоюң “Ыраажы кыс”, “Ынакшыл болгаш өлүм” деп шүлүглелинде чон ынакшылды канчаар үнелеп, кадагалап чораанын тодаргай көргүскен. Чогаалчының аныяк назыны үстү бергени – биле шүлүглел төнчүзүнге чедир бижиттинмээн.

Константин Тоюң чүгле чогаалчы эвес, а башкы, композитор, артист чораан. Ол бот – тывынгыр уран чүүл бөлгүмнеринге үнелиг сүмелерни бижээн. Оон аңгыда, О. Саган – оолдуң, С. Токаның чогаалдарынга сайгарылгалыг чүүлдерни бижээш, үнелелдерни берген.

Константин Тоюң Тываның культурлуг хөгжүлдезиниң төөгүзүнге балалбас исти арттырган.

 

материалды Дамбый Алевтина Александровна Н. С. Коңгар аттыг Бай-Тал ортумак школазыныӊ тыва дыл болгаш чогаал башкызы, филология факультединиӊ студентизи Соян Шолбан белеткээннер.