Танова Екатерина Туктуг-ооловна

Танова Екатерина Туктуг-ооловна

Екатерина Туктуг-ооловна Танова 1930 чылдың март 27-де Сүт-Хөл кожууннуң Кара-Чыраага төрүттүнген.

Кызыл-Тайга, Суг-Аксы эге школаларынга, Кызылдың № 2 ортумак школазынга өөренип, Абаканның башкы, Кызылдың педагогика институттарын, Москвага Партияның Дээди школазының журналистика факультедин, Москваның Ломоносов аттыг күрүне университединиң аспирантуразын дөөзуп, аңаа эртем адын камгалаан.

Туранның № 2 школазынга башкылап, пионер вожатыйлап, Кызылдың педучилищезинге комсомол комитедин секретарьлап, «Тываның аныяктары» солунга килдис эргелекчилеп, Тыва радиога редакторлап, Тыва телевидение болгаш радио Комитединге оралакчы даргалап, Республиканың хөгжум-шии театрынга директорлап, пединститутка башкылап, эге өөредилге факультединге деканнап, Москвада Горький аттыг литература институдунга тыва бөлүкке тыва литература болгаш фольклор башкылап, педагогиктиг билиглер бедидер институтка ажылдап чораан.

Педагог, журналист, шүлүкчү, прозачы, драматург, хөй-хөй очерктерниң, публицистиг болгаш эртем талазы-биле чүүлдерниң автору.

Е.Т. Танова 30 хире шүлүк болгаш проза номнарын үндүрген, 10 ажыг шиилерни бижээн. Ооң шиилери республиканың хөгжүм-шии театрының база улусчу театрларның сценаларынга, радио, телевидениеге салдынгылаан. Дыка хөй шүлүктери ырлар апаргылаан. Оларга аялгаларны ооң өөнуң ээзи, сураглыг композитор, Тываның алдарлыг башкызы Альберт Танов база оглу, композитор Вячеслав Танов болгаш өске-даа композиторлар бижээн.

Е.Т. Танованың «Акым дугайында төөжу» (1976), «Иениң салым-хуузу» (1991, 2010), «Дошкун чылдарның чазы» (1993) деп төөжулары, «Кара-Бай» (1994) деп романы номчукчуларның бедик үнелелин алган. Орус дылга бижээни «Тайна цветущей ивы» (2004) деп төөжузу Тыва Республиканың Күрүне шаңналынга төлептиг болган. Улуг хемчээлдиг шулуглелдери «Хемчиктиң ырызы» (1968), «Арбас-Ойну мунувуткаш» (1983) төрээн чонунуң төөгузунге болгулаан болуушкуннарны уран-чечени-биле көргүскен. «Оруктар, оруктар» деп шулуглели уйгу-дыш чок чер кезип, узун-узун оруктар унуп, сургакчылап чоруур журналистерниң ужуралдарын көргускен. «Кара-Чыраа галереязы» деп номунда бодунуң төрээн чериниң сураглыг кижилеринин овур-хевирин мөңгежиткен. Турк чоннарның төөгүзү-биле холбашкан «Күлүк-Тажы» деп эпостуг шүлүглелди (2006) бижээн. «Тыва парлалганың төөгузу» деп номну, «Тыва школаларның 2-ги класстарынга номчулга номун, «Тыва школаларның ортумак класстарынга Тываның төөгузунге номчулга номнарын бижээн. Е.Танованың бөлүк шүлүктери ССРЭ-ниң сураглыг херээжен шүлүкчүлериниң «Песня, мечта и любовь» деп чыындызынга унген. Аңгы-аңгы шүлүктери орус, алтай, украин, мөөл, түрк болгаш немең дылдарже очулдуртунган. Ол боду С.Маршактың, С.Михалковтуң, А.Бартонуң, Т.Шевченконуң шүлүктерин база И.Тургеневтиң «Бүдүүзүнде» деп романын тыва дылче очулдурган.

Е.Т. Танованың чогаалдарының дугайында боттарының үнелелдерин М.Хадаханэ, Ч.Куулар, С.Комбу, В.Салчак, Р.Яндараа, С.Монгуш, С.Сандю болгаш өскелер-даа бижигилээн.

Е.Танова Тыва Республиканың «Куш-ажылчы шылгарал дээш» деп медалы-биле, «ССРЭ-ниң телевидениениӊ болгаш радионуӊ тергиини» деп хөрек демдээ-биле шаңнаткан. Тыва Республиканың Куруне шаңналының лауреады.

Е.Т. Танова - Тываның Улустуң чогаалчызы, ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү, төөгү эртемнериниң кандидады, ТКУ-нуң хүндүлүг профессору, Кызыл хөөрайның, Сүт-Хөл кожууннуң Хүндүлүг хамаатызы.