Сагаан-оол Олег Карламович

Сагаан-оол Олег Карламович

Олег Карламович Сагаан-оол 1913 чылдьщ январь 1-де ыва Республиканың амгы Чөөн-Хемчик кожууннуң Шемиге эрүттүнген. 1928 чылда Кызылга моол бижик өөренип турган, эге классты доозуп алган. 1930-1935 чылдарда Улан-Удэге оол ажылчын факультетке өөренгеш, Иркутскиниң башкы институдунга өөренип киргеш, дооскан. СЭКП ТК-ның чанында партияның Дээди школазын дооскан.

Кызылдың өөредилге комбинадынга башкылап, Тыва радиокомитедин даргалап, область прокурору болуп ажылдап, 1946-1971 чылдарда Тываның Чогаалчылар эвилелиниң баштаар черин даргалап чораан. Тыва литератураның үндезилекчилериниң бирээзи, прозачы, шүлүкчү, очулдурукчу, драматург.

Чогаал ажылын 1937 чылда эгелээн. Ол чылын баштайгы шүлүү «Бистиң төрээн чуртувус» деп ат-биле парлалгага көстүп келген. Ооң бижээни «Найырал» деп чечен чугаазы, «Баян-Таланың кижизи», «Кежиктиг сылдыс» деп тоожулары, «Бир көдээ Советте», «Оттуушкун» деп шиилери, Төрээн кижилер» деп романы тыва чечен чогаал одуруунда көскү черни ээлеп турар. Ол «Сумудан келген оол», (1951), Баян-Таланың кижизи» (1963), «Кежиктиг сылдыс» (1965), Дөспестер» (1967), «Төрээн кижилер» (1970), «Чогаалдар чыындызы» (1975), «Ийи тоожу» (1977), «Родные люди» 1980) деп номнарның автору. Ол ышкаш «Ак-көк хемнерниң кижилери», «Тыва үе-үелерниң белдиринде» деп барымдаалыг киноларны тургузарынга киришкен.

A.C. Пушкинниң «Дубровский», М. Лермонтовтуң «Бистиң үениң маадыры», М. Горькийниң «Кижилер холунга чорааным», М. Шолоховтуң «Андарган кур чер», Н. Ершовтун «Мөгенниг аътчыгаш» деп чогаалдарын тыва дылче очулдурган. Ооң чогаалдары Россия иштинге болгаш даштыкыга 16 дылче очулдуртунган.

1942 чылдан эгелеп Тыва Республиканың, 1945 чылдан эгелеп ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.

Тыва күрүнеге болгаш тыва чечен чогаалдың сайзыраарынга ооң киирген үлүг-хуузу дээш, Күш-ажылдың Кызыл тук ордени-биле, «Шылгараңгай күш-ажыл дээш» деп медаль-биле шаңнаан.

Тыва АССР-ниң Дээди Совединиң депутадынга соңгудуп чораан. O.K. Сагаан-оолдуң аңгы-аңгы чогаалдарынга хамаарыштыр сайгарылгаларны кылып, улуг үнелелдерни боттарының ажылдарынга Ю. Кюнзегеш, С. Пюрбю, М. Хадаханэ, С. Самба-Люндуп, Ч. Серен-оол болгаш өскелер-даа бергилээннер.

O.K. Сагаан-оол 1971 чылдың апрель 7-де мөчээн.

 

Материалды Е. Танованың “Тываның чогаалчылары: намдар-төөгүзү, ажыл-чорудулгазы” (энциклопедиктиг тайылбырлар) деп номундан алган.

(Е. Танова. Писатели Тувы: биографии и творческая деятельность (энциклопедический справочник). Для учителей тувинской литературы. – Кызыл: ОАО “Тываполиграф”, 2013. – 192 с.)