Сүрүң-оол Салим Сазыгович

Сүрүң-оол Салим Сазыгович

Салим Сазыгович Сүрүң-оол 1924 чылдың апрель 15-те Барыын-Хемчик кожууннуң Акка төрүттүнген.

Кызыл-Мажалыктың эге школазынга, Кызылдың башкы техникумунга, совет партия школазынга өөренип, Кызылдың күрүнениң педагогика институдун дооскан. Республиканың школаларынга башкылап, СЭКП обкомунга инструкторлап, Тываның ном үндүрер черин директорлап, Тыва АССР-ниң Чогаалчылар эвилелиниң харыысалгалыг секретарынга, Тываның дыл литература болгаш төөгүнүң эртем-шинчилел институдунуң дыл секторунга эртем ажылдакчызы болуп ажылдап чораан.

Чогаал ажылын 1946 чылда эгелээн. Шүлүк болгаш проза жанрларынга бижип чораан. «Баштайгы ном» деп шүлүктериниң чыындызы 1952 чылда чырыкче үнген. Ол шупту 22 шүлүк болгаш проза номнарының автору. Ооң «Көк-көк даглар» (1964), «Ынакшыл-дыр» (1965), «Кижиниң намдары» (1983), «Авазынга даңгырак» (1973), «Өске кадай» (1980), «Тывалаар кускун» (1994) деп номнары база «Лейтенантының даалгазы», «Озалааш хем» деп чогаалдары тыва номчукчунуң улуг үнелелин чедип алган. Ол чогаалдар ССРЭ-ниң улустарының дылдарынче очулдуртунган. С.С. Сүрүң-оолдуң чогаалдарының I, II томнары парлаттынган. С.С. Сүрүң-оол аныяк чогаалчыларның дагдыныкчызы, башкызы чораан. Бөгүн ады-сураа чонга сурагжый берген аныяк чогаалчылар Сүрүң-оолдуң школазындан чалгынналып үнгеннер. Чогаалчының хинни тудуш төрээн чери ооң шүлүктеринде эң-не чырык одуругларда алгаттынган:

Өзүм-тынып тудуш чуртум,

Өскен, төрээн тыва черим,

Сени мактаар, сени деңнээр

Чечен сестер чедишпес-тир - улуг-дур сен,

Ынчангаштың ынак мен,

Ындынныг-ла ынак мен.

(«Төрээн черим»)

...Хөлүгүр көк, шип-ле шимээн өлүг ышкаш

Көк-көк даглар, көөрге-ле үн чок ышкаш,

Ырлаптар сен, олар сеңээ улажыптар,

Ырак-чоокка ырын дораан тарадыптар...

Ынак Тывам даглар-биле бүргеттинген,

Ырым - үнүм хаялардан дыңзып үнген.

(«Көк-көк даглар»)

Чогаалчының лириктиг-даа, хөглүг-баштак-даа хөөннерлиг шүлүктеринге тыва композиторлар А. Чыргал-оол, Р. Кенденбиль, А. Танов болгаш өскелер-даа аялгаларны эвээш эвести бижээннер.

С.С. Сүрүң-оол тыва дылче А. Пушкинниң «Цыганнар», «Хүлер аъттыг», «Кавказ туттурукчузу» деп шүлүглелдерин, М. Лермонтовтуң «Калашников садыгжы дугайында ырызын», П. Ершовтуң «Мөгенниг аътчыгаш», Лу Синьниң «Ак-Кьюнуң ёзулуг төөгүзү» деп чогаалдарын тыва дылче очулдурган.

Тыва АССР-ниң алдарлыг чогаалчызы, Тываның комсомол шаңналының лауреады. 1962 чылдан бээр ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнү.

С.С. Сүрүң-оолдуң чогаалдарының дугайында М. Хадаханэ, В. Локонов, Ч. Серен-оол, Д, Куулар, А. Калзан, К. Кудажы болгаш өскелер-даа бижип, боттарының үнелелдерин бергеннер. Ооң чогаалдарының даңзызы A.C. Пушкин аттыг библиотеканың аңгы-аңгы чылдарда үндүргүлеп тургулааны библиографтыг номнарында кирген.

С.С. Сүрүң-оол 1996 чылдың апрель 10-да мөчээн.

 

Материалды Е. Танованың “Тываның чогаалчылары: намдар-төөгүзү, ажыл-чорудулгазы” (энциклопедиктиг тайылбырлар) деп номундан алган.

(Е. Танова. Писатели Тувы: биографии и творческая деятельность (энциклопедический справочник). Для учителей тувинской литературы. – Кызыл: ОАО “Тываполиграф”, 2013. – 192 с.)