Даржай Александр Александрович

Даржай Александр Александрович

Тываның билдингир чогаалчыларның бирээзи Александр Александрович Даржай 1944 чылдың ноябрь 3-те Сүт-Хѳл кожууннуң Суг-Аксынга мал эмчилериниң ѳг-бүлезинге тѳрүттүнген. Ооң чаш болгаш элээди үелери Чаа-Хѳл кожуунга эрткен. 1962 чылда Чаа-Хѳл ортумак школазын дооскан соонда, «Найырал» совхозтуң Кызыл-Даг салбырынга (Булуң-Терек) ажылдап эгелээн. Тываның билдингир чогаалчыларның бирээзи Александр Александрович Даржай 1944 чылдың ноябрь 3-те Сүт-Хѳл кожууннуң Суг-Аксынга мал эмчилериниң ѳг-бүлезинге тѳрүттүнген. Ооң чаш болгаш элээди үелери Чаа-Хѳл кожуунга эрткен. 1962 чылда Чаа-Хѳл ортумак школазын дооскан соонда, «Найырал» совхозтуң Кызыл-Даг салбырынга (Булуң-Терек) ажылдап эгелээн. 1970 чылда Кызылдың башкы институдун дооскаш «Тываның аныяктар» солуннуң корреспондентизи, килдис эргелекчизи, харыысаалгалыг секретары, кол редактору бооп ажылдап турган. 1976 чылдан 1981 чылга чедир Тываның ном үндүрер черинге улуг редакторлап, 1981 чылдан 1989 литконсультантылап, «Улуг-Хем» альманахтың редакторунга ажылдаан. 1989 чылдан эгелеп Тыва АССР-ниң Чогаалчылар эвилелиниң баштаар чериниң кежигүнү. 1992 чылдың Тыва Республиканың Парлалга, информация сайыдынга соңгуткан. 1994-1998 ч.ч. А. А. Даржай Тыва Республиканың Дээди Хуралының депутадынга соңгуткаш, даштыкы болгаш парламент харылзааларының айтырыгларының талазы-биле комиссияны удуртуп турган. Тыва национал культураның база массалыг парлалга чепсектериниң сайзыралының талазы-биле айтырыгларны эрге-хоойлу органнарынга шиитпирлежиринге идекпейлиг киришкен. 1997 чылда А. А. Даржай ТР-ның Чогаалчылар Эвилелиниң даргазынга катап соңгуткан. А. А. Даржайның чогаалга сонуургалы ѳѳреникчи чылдарында-ла илереп келген. 1964 чылдың ноябрь 1-де «Шын» солунга А. Даржайның «Мѳңге дазыл», «Эртинем сен» деп баштайгы шүлүктери М. Б. Кенин-Лопсанның саналдааны-биле «Мотористиң шүлүктери» деп аттыг үнген. Оон бээр ол номчукчуларга хѳй шүлүк номнарын бараалгаткан. Тываның улустуң чогаалчылары С. Б. Пюрбюнү, Ю. Ш. Кюнзегешти, М. Б. Кенин-Лопсанны ооң чогаалчы болурунга салдар чедирген башкылары деп А. А. Даржай санап чоруур. 1972 чылда А. А. Даржайның «Тѳрээн черим» деп шүлүктериниң баштайгы чыындызы чырыкче үнген. 1979 чылда Бүгү эвилелдиң чогаалчыларының Москвага эрткен VII семинар-хуралынга улуг шүлүкчүлер К. Кулиев, Д. Кугультинов, оларның саналдааны-биле А. А. Даржай ССРЭ-ниң Чогаалчылар эвилелиниң кежигүнүнге кирген. А. А. Даржай 1982 чылда Украинаның Ровно облазының комсомол шаңналының лауреады болган. Аңаа 1992 чылда чогаал талазы-биле Тываның Күрүне шаңналын тывыскан. 1994 чылда ол Тыва Республиканың “Шылгараңгай күш-ажыл” дээш медалы-биле шаңнаткан. 2004 чылда “Ынакшылдың ширээзи” деп сонеттер ному дээш, Тыва Республиканың Чазак Даргазының С.А. Сарыг-оол аттыг шаңналының лауреады болган. 2005 чылда культура болгаш литератураның хөгжүлдезинге киирген үлүг-хуузу дээш, ону Россия Федерациязының Найырал ордени-биле шаңнаан. 1991 чылда «Ѳглеривис ак-кѳк ыжы», «Зёрна добра» деп шүлүк номнары дээш А. А. Даржайга Күрүне шаңналын тывыскан.

 

Материалды филология факультединиң 2014 чылдың доозукчузу Калындуу Ай-Суу белеткээн.